Agressie in de zorg: een probleem dat we niet mogen normaliseren

(Blog geschreven door Frank Oosthoek – maart 2026)

Als zorgverlener, collega en trainer hoor ik regelmatig verhalen van professionals die te maken krijgen met agressie op de werkvloer. Tijdens mijn opleiding tot agressietrainer sprak ik zorgmedewerkers die dagelijks worden geconfronteerd met schelden, bedreigingen of ander grensoverschrijdend gedrag. Het raakt me telkens weer. Niet alleen omdat het hun werk moeilijker maakt, maar vooral omdat het ook iets doet met hun gevoel van veiligheid. Met hun werkplezier. En soms zelfs met hun besluit om in de zorg te blijven werken.

Veel mensen zien zorg als een vak van vertrouwen en hulpverlening. Dat is ook hoe het hoort te zijn. Tegelijkertijd zien we in de praktijk dat spanning en agressie steeds vaker onderdeel zijn geworden van het werk. De cijfers bevestigen dat beeld. Uit onderzoek van het Centraal Bureau voor de Statistiek, gepubliceerd in 2026 op basis van gegevens uit 2024, blijkt dat ongeveer 57 procent van de werknemers in zorg en welzijn in het afgelopen jaar te maken heeft gehad met agressie van patiënten of hun naasten. Dat betekent dat bijna zes op de tien zorgprofessionals in hun werk met agressief gedrag worden geconfronteerd.

Wanneer je verder kijkt naar de aard van die agressie ontstaat een duidelijk beeld. Ongeveer 48 procent van de zorgmedewerkers krijgt te maken met verbale agressie, zoals schelden, schreeuwen of beledigingen. Daarnaast ervaart ongeveer 25 procent pestgedrag of intimidatie en meldt ongeveer 21 procent fysieke agressie, bijvoorbeeld duwen, slaan of spugen. Ook bedreiging of intimidatie komt voor bij ongeveer tien procent van de zorgprofessionals. In sommige sectoren liggen de cijfers zelfs nog hoger. In de gehandicaptenzorg bijvoorbeeld geeft ongeveer 73 procent van de medewerkers aan dat zij met agressie vanuit cliënten of hun omgeving te maken krijgen. Dat maakt duidelijk dat agressie voor veel zorgprofessionals geen incidenteel probleem is, maar een terugkerend onderdeel van het werk.

Agressie op de werkvloer blijft zelden zonder gevolgen. Zorgverleners die regelmatig met agressief gedrag worden geconfronteerd ervaren vaker een verhoogde mentale belasting. De werkstress neemt toe, het gevoel van veiligheid neemt af en het werkplezier kan onder druk komen te staan. Onderzoek onder zorgprofessionals laat zelfs zien dat ongeveer negentien procent van de medewerkers ooit heeft overwogen om de zorg te verlaten vanwege agressie en onveiligheid op het werk. In een sector waar personeel al schaars is, zijn dat cijfers die serieus genomen moeten worden.

In de zorg is begrip voor patiënten belangrijk. Mensen kunnen boos, angstig of gefrustreerd zijn door ziekte, pijn of onzekerheid. Dat vraagt om empathie en professionaliteit. Tegelijkertijd betekent begrip niet dat alles acceptabel is. Wanneer medewerkers zich onveilig voelen, wanneer grenzen worden overschreden of wanneer situaties dreigen te escaleren, spreken we van agressie of grensoverschrijdend gedrag. Juist op dat moment is het belangrijk dat zorgprofessionals signalen van oplopende spanning kunnen herkennen, weten hoe zij professioneel kunnen reageren en duidelijke grenzen kunnen stellen.

Agressie volledig voorkomen is helaas niet realistisch. Wel kunnen organisaties veel doen om medewerkers beter voor te bereiden op moeilijke situaties. Onderzoek en praktijkervaring laten zien dat organisaties die investeren in bewustwording, training en duidelijke afspraken vaak beter in staat zijn om escalaties te voorkomen of te beperken. Wanneer medewerkers leren hoe spanning zich opbouwt, wanneer zij oefenen met de-escalatietechnieken en wanneer teams duidelijke protocollen hebben voor lastige situaties, ontstaat er vaak meer rust en vertrouwen op de werkvloer.

In mijn trainingen zie ik regelmatig dat kleine veranderingen al een groot effect kunnen hebben. Wanneer medewerkers eerder signalen herkennen en weten hoe zij professioneel kunnen reageren, voelen zij zich zekerder en ontstaat er meer rust in het contact met cliënten of patiënten. Veilig werken in de zorg begint uiteindelijk bij bewustwording, duidelijke grenzen en het versterken van vaardigheden.

Agressie hoort geen normaal onderdeel van zorg te zijn. Samen kunnen we ervoor zorgen dat zorgprofessionals hun werk kunnen blijven doen zoals het bedoeld is: met aandacht, rust en respect.

– Frank